bilgi@seo.org.tr
Duyuru Detay »

13.09.1921 Sakarya Meydan Sava kazanld.

 

Kurtulu Sava’nn dönüm noktas olan, Türk ordusunun Yunan ordusu ile Sakarya boylarnda yapt meydan sava (23 Austos-13 Eylül 1921). Nisan 1921’de Türk ordusu Bat cephesi komutan smet Paa’nn (nönü) komutasnda nönü mevzilerinde ikinci kez Yunan birliklerini yenerek Yunan ilerleyiinin Anadolu içlerine kadar girmesini önledi. Ama Yunanllar isteklerinden vazgeçmeyerek birliklerini Bursa-Uak hattnda yeniden hazrlamaya baladlar. Bunun üstüne Güney ve Bat cephesi olarak düzenlenmi bulunan Türk ordusunda, Güney cephesi kaldrlarak bütün birlikler, Bat cephesinde Yunan birliklerine kar nönü-Kütahya hattnda topland, ülkenin çeitli bölgelerinden kuvvet toplanarak cephe kuvvetlendirildi. Eskiehir’de de yedek kuvvetler bulunduruldu.
Yunan kuvvetleri 10 Temmuz 1921’de nönü-Kütahya-Afyon yönünda saldrya geçtiler. Eskiehir ve Kütahya savalar Türk ilerleyiine olanak vermeyince, Türk ordusunun Sakarya rmann dousunda savunya geçmesi karar verildi. Bu kararn alnmasndaki taktik, düman birlikleriyle ordumuz arasnda geni bir alan brakarak, ordumuzun toparlanmas ve dümann hareket üssünden uzaklamasn salamakt. Türk ordusunun Sakarya’nn dousuna çekilmesi üzerine Afyon, Kütahya ve Eskiehir düman eline geçti ve bu durum Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde (TBMM) ciddi tartmalara yol açt. Baz milletvekilleri Mustafa Kemal Paa’ya kar çkarken, birçok milletvekili de onun türk ordusunun bana geçmesini istiyorlard. Sert ve heyecanl geçen tartmalardan sonra 5 Austos 1921’de bakomutanlk yasas TBMM’nde kabul edildi. Bu yasayla Mustafa Kemal Paa üç ay için TBMM’nin bütün yetkilerini, Türk ordularnn bakomutan olarak kullanabilecekti.
Mustafa Kemal Paa birkaç gün sonra Tekâlifi Milliye emirlerini yaymlad; böylece ordunun, ülkenin bütün kaynaklarndan yararlanmas için gereken önlemleri alabildi. Emirlerin yerine getirilmesini salamak amacyla stiklal Mahkemeleri oluturuldu ve ülkenin birçok merkezinde çalmalara baland. Mustafa Kemal Paa 12 Austos 1921’de cepheye giderek ordunun bana geçti. Bu srada Yunan kral Konstantinos zmir yoluyla Kütahya’ya kadar gelerek Yunan ordular bakomutanln üstlendi. 13 Austos 1921’de harekete geçen Yunan kuvvetleri 18 Austos’ta Eskiehir yönünden hareket ederek 23 Austos’ta kuvvetlerinin çounluunu güneye kaydrp, Türk birlikleriyle kar karya geldiler. Bunun sonucunda yaklak 100 km’lik bir cephede kyasya mücadele balad. Yunan kuvvetleri yaklak 88 000 piyade, 300 top ve 20 uçaktan oluuyordu. Türk kuvvetleriyse piyade ve top olarak dümann ancak yars kadard. Mustafa Kemal Paa, genelkurmay bakanvekili Fevzi Paa (Çakmak) ve Bat cephesi komutan smet Paa (nönü) ile birlikte savan planlarn hazrladlar. Düman saldrsnn özellikle güneyden Türk ordusunun sol kanadnda younlamas üstüne, bakomutan Mustafa Kemal Paa buradaki birlikleri dümana ezdirmemek ve düman çemberine girmemek için ordusunun sol kanadn Ankara’ya 50 km kalncaya kadar geri çekti. Bunun sonucunda Türk ordusunun cephesi kuzey-güney yönündeyken, bat-dou yönüne çevrildi ve düman kuvvetleri hareket üssünden hzla uzaklat ve Haymana ovasna kadar sa kanad açlm oldu. Mustafa Kemal Paa cephenin durumunu yakndan izleyerek, Yunan kuvvetleriyle istedii ve elverili bulduu yerlerde savaa giriti. 23 Austos’ta balayan ve gece-gündüz aralksz süren Sakarya Meydan Sava’nda Mustafa Kemal Paa yeni bir sava stratejisi uygulayarak ordularna u emri verdi:”Hatt müdafaa yoktur, sath müdafaa vardr. O sath, bütün vatandr. Vatann her kar topra, vatandan kanyla slanmadkça terk olunamaz…”
Türk askeri bu yüksek emre uyarak vatann canla bala savundu. Her iki taraf da cepheye egemen olan tepeleri ele geçirebilmek için birbirlerine saldrdlar. Bu amansz mücadele bütün iddetiyle 22 gün 22 gece sürdü. Her iki tarafn da insan kayb büyük oldu. Yunan saldr gücünün krldn sezen Mustafa Kemal Paa Türk ordusunun sa kanadn harekete geçirerek Yunan ordusunun sol kanadn, elindeki önemli tepeleri brakarak Sakarya’ya doru çekilmek zorunda brakt. Bütün cephe boyunca saldry sürdüren Türk ordusu 13 Eylül 1921’de Sakarya rmann dousundan Yunan kuvvetlerini temizledi. Sakarya’nn batsna atlan Yunanllar ancak burada tutunabildiler. Sakarya Meydan Sava’nn kazanlmas üzerine TBMM, Mustafa Kemal Paa’ya “gazi” ve “mareal” unvanlarn verdi.
Sakarya Meydan Sava, TBMM hükümetine iki siyasal baar kazandrd: Fransa ile 20 Ekim 1921’de Ankara Anlamas imzaland, Rusya’yla da 13 Ekim 1921’de dou snrlarmz kesin belirleyen bir anlama yapld.

2017-09-13 10:17:40